Warszawa, dnia 19 grudnia 1970 r.

MINISTERSTWO

SPRAW WEWNĘTRZNYCH

GABINET MINISTRA

Tajne

Egz[emplarz] nr 100

INFORMACJA

dot[ycząca] aktualnej sytuacji w kraju

W dniu 18 bm. około 70% załogi Stoczni im. Warskiego w Szczecinie przybyło na teren zakładu, nie podejmując pracy. Od godzin rannych ro­botnicy zebrali się na poszczególnych oddziałach i komentowali wyda­rzenia dnia poprzedniego. Część załogi podejmowała próby wyjścia poza obręb stoczni.

W tym czasie na terenie stoczni doszło do aktów rabunku i dewasta­cji, m.in. rozbito magazyny z artykułami żywnościowymi i zdemolowa­no placówkę ORMO. Interweniowały siły ZOMO, które rozproszyły gru­py wyrostków i przywróciły porządek.

O godz. 12.00 robotnicy opanowali radiowęzeł, a powołany komitet strajkowy wystąpił pod adresem władz z żądaniami ekonomiczno-politycznymi, sformułowanymi w 10 punktach. Zagrożono jednocześnie, że o ile wysuwane postulaty nie zostaną spełnione - załoga stoczni przystą­pi do strajku okupacyjnego. Kierownictwo zakładu przyrzekło przedsta­wić żądania robotników odpowiednim czynnikom.

O godz. 17.30 pracownicy Stoczni im. Warskiego przystąpili do straj­ku okupacyjnego, wysuwając dodatkowe żądania:

- bezpartyjnego kierownictwa związków zawodowych,

- bezpośredniego spotkania z Ignacym Logą-Sowińskim[1] na terenie miasta Szczecina,

- wypłacenia robotnikom należności za czas przerwania pracy,

- uwolnienia aresztowanych stoczniowców, którzy nie brali udziału w grabieży mienia społecznego.

Ze swej strony komitet strajkowy zobowiązał się zapewnić ład i po­rządek na terenie stoczni, nie wychodzić na ulicę miasta do chwili uzy­skania odpowiedzi w sprawie wysuniętych postulatów.

Według nie sprawdzonych informacji stoczniowcy grożą, że w przy­padku niezrealizowania ich postulatów zniszczą urządzenia stoczniowe i statki znajdujące się w budowie. Do strajku Stoczni im. Warskiego i Remontowej dołączyło się Centralne Biuro Konstrukcji Okrętowych.

Z komitetem strajkowym stoczni skontaktowali się przedstawiciele załóg Huty Szczecin, Papierni Skolwin, Fabryki Maszyn Budowlanych, uzgadniając, że stworzą wspólny front strajkowy, zastosują strajk okupa­cyjny w swoich zakładach i nie opuszczą ich do czasu pozytywnego roz­patrzenia stawianych żądań.

W dniu wczorajszym miały miejsce na terenie Śródmieścia liczne star­cia MO z grupami chuligańskimi, liczącymi w poszczególnych przypad­kach około 200 osób. W godzinach popołudniowych częstotliwość starć uległa zwiększeniu. Wzrosła również agresywność grup chuligańskich. Miało miejsce kilka wypadków rabowania placówek handlowych. Od początku zajść do godz. 3.00 dnia dzisiejszego grupy chuligańskie obra­bowały 19 sklepów oraz częściowo zniszczyły lub uszkodziły 20 innych placówek handlowych.

W niektórych powiatach (Stargard [Szczeciński], Pyrzyce) stwierdzo­no indywidualne wystąpienia chuligańskie, mające związek z sytuacją w Szczecinie.

Ekscesy uliczne zostały potępione przez studentów WSR Szczecin, którzy zaofiarowali pomoc organom porządkowym i oddanie krwi dla rannych funkcjonariuszy i żołnierzy WP.

W dniu wczorajszym na terenie Trójmiasta nie doszło do demonstra­cji i ekscesów. W związku z naruszeniem ładu i bezpieczeństwa w dniu poprzednim w Gdyni - Stocznia Gdyńska została zamknięta. Robotnicy nie zostali wpuszczeni na teren zakładu, lecz z tego powodu nie zanoto­wano żadnych incydentów. W Porcie Gdyńskim do pracy przystąpiło tyl­ko 500 pracowników.

W godzinach rannych część robotników zatrudnionych w Stoczni Gdańskiej próbowało wejść na teren zakładu celem podjęcia pracy. Zostali oni poinformowani o decyzji chwilowego wstrzymania w niej pra­cy, po czym wszyscy spokojnie rozeszli się do domów. Jednak w związku z panującym spokojem zezwolono na pracę drugim zmianom w Stoczni im. Lenina, w Stoczni Północnej i w Stoczni Remontowej.

W innych dużych zakładach Gdańska praca przebiegała bez zakłóceń i w zasadzie przy pełnej frekwencji.

Do pewnych zakłóceń porządku publicznego w dniu wczorajszym dochodziło w dalszym ciągu w Elblągu. W godzinach popołudniowych grupy chuliganów wykupywały w sklepach denaturat i benzynę od kie­rowców. Próbowano podpalić budynek KM PZPR, Przychodnię Rejono­wą i Centralę Telefoniczną. Planowano również zaatakować budynek KP MO. Grupy te zostały rozproszone przy użyciu sił MO i WP.

W Krakowie podejmowano próby zorganizowania manifestacji w go­dzinach popołudniowych na Rynku Głównym. O godz. 15.30 wprowa­dzono blokadę tego rejonu miasta. Patrole MO, ORMO i milicji robotni­czej do godz. 19.40 rozproszyły pojedyncze grupy młodzieży i przywró­ciły w całym mieście spokój. Grupy te w większości składały się z nielet­nich, chuliganów i osób niepracujących. Udział studentów w tych gru­pach był niewielki.

W dniu 18 bm. na terenie kraju zanotowano poza Gdańskiem, Gdynią i Szczecinem przerwy w pracy w 13 zakładach:

- w Elblągu nie podjęła pracy I zmiana załogi „Zamechu” - 1800 osób. II zmiana w tym zakładzie także nie przystąpiła do pracy. Robotnicy gro­zili podpaleniem zakładu, jeśli nie otrzymają podwyżki. Trwały także prze­rwy w Zakładach Drzewnych (180 osób), w Zakładach Odzieżowych „Truso”, częściowo w Spółdzielni „Plastik” i Zakładach Samochodowych im. Wielkiego Proletariatu;

- w Białymstoku w Fabryce Przyrządów i Uchwytów nie podjęła pracy I zmiana w ilości 600 osób. Druga zmiana również nie przystąpiła do pra­cy. Robotnicy żądali w rozmowie z sekretarzem KW PZPR 30% podwyż­ki i zwolnienia z funkcji z[astęp]cy dyrektora ds. technicznych. Nie podjęli pracy robotnicy III zmiany (78 osób) z Huty Szkła w Białymstoku;

- w Słupskiej Fabryce Mebli miały miejsce przerwy w pracy od go­dzin południowych. Wieczorem pracowało 240 osób;

- w Zakładach Mechanicznych w Oświęcimiu nie podjęło rano pracy 140, a w „Armaturze” (Kraków) 70 osób. Nie przystąpiła także do pracy grupa 60 robotników w „Kotłomontażu” ze Świętochłowic wykonujących pracę w Zakładach Chemicznych w Oświęcimiu. W wyniku akcji uświa­damiającej, w godzinach popołudniowych w trzech wymienionych wy­żej zakładach praca przebiegała już normalnie;

- w Sądeckich Zakładach Elektrowęglowych w Bogienicach (woj. krakowskie) 30 robotników nie pracowało przez 2 godziny. Przystąpili oni do pracy po przeprowadzonej z nimi rozmowie;

- w wyniku rozmowy z I sekretarzem KP PZPR przystąpiła także do pracy załoga Fabryki Wentylatorów w Malborku;

- po rozmowie z kierownictwem partyjnym i administracyjnym rozpo­częła także pracę 30-osobowa grupa robotników z WSK we Wrocławiu.

* * *

W dniu 18 bm. (do godz. 24.00) zginęła podczas zajść w Elblągu l osoba cywilna. Na terenie woj. gdańskiego zostało rannych 149 osób, w tym 38 funkcjonariuszy MO i żołnierzy WP. 33 osoby cywilne i 6 spo­śród sił porządkowych odniosło ciężkie obrażenia ciała. Pięć osób zosta­ło opatrzonych ambulatoryjnie.

W Szczecinie zostało rannych 78 osób, w tym 29 funkcjonariuszy MO i żołnierzy WP. Jedna osoba cywilna zmarła w szpitalu. W 42 przypad­kach udzielono jedynie pomocy ambulatoryjnej.

W okresie od dnia 14 do 18 bm. w związku z ekscesami ulicznymi zatrzymano łącznie 2007 osób, w tym 1561 w Gdańsku, Gdyni i Elblągu (18bm. - 302), 245 w Szczecinie (43 - 18 bm.) i w Krakowie 201 (99 - 18bm.).

Wśród 245 osób zatrzymanych w Szczecinie w dniach 17 i 18 bm. było: 145 robotników, 19 uczniów, 5 studentów, 5 int[eligentów] prac[ujących], 7 inicjatywa prywatna, 6 osób niepracujących, 2 emerytów, natomiast o 37 osobach brak danych.

Wśród zatrzymanych ostatnio w Krakowie było: 35 młodocianych robotników, 16 studentów (w tym 2 studentów amerykańskich, poch[odzenia] polskiego), 30 uczniów różnych szkół i inni.

W dniu 18 i w nocy z 18/19 bm. ujawniono w kraju 509 ulotek. Ulotki te zawierały krytykę przywódców partyjnych i rządowych oraz nawoły­wały do wrogich wystąpień lub solidarności z demonstrantami. W War­szawie ujawniono 293 ulotki, w tym kilkadziesiąt rozrzuconych na skrzy­żowaniu ulic Marszałkowskiej i Widok, 46 na terenie VII Liceum Ogól­nokształcącego im. Juliusza Słowackiego oraz 11 w Hucie „Warszawa”, na wydziałach kuźni, półwyrobów i ciągami. Pozostałe 216 ulotek ujaw­niono w woj[ewództwach]: wrocławskim - 59, rzeszowskim - 23, lubel­skim - 21, koszalińskim - 20, krakowskim - 18.

Ponadto na terenie kraju ujawniono 130 wrogich napisów. Między innymi w woj[ewództwach] koszalińskim - 20, kieleckim i lubelskim - po 17, poznańskim, rzeszowskim i wrocławskim - po 10. Napisy te obok wezwań do demonstracji i strajków, np. w Zakładach Bawełnianych w Zambrowie (woj. białostockie), zawierały w większości hasła antypartyjne i antypaństwowe. Stwierdzono również nasyłanie anonimowych listów pogróżkowych do I sekretarza KP PZPR w Tomaszowie (woj. lubelskie) i członka Kółka Rolniczego w Milewie (woj. warszawskie) oraz telefo­nów pogróżkowych do mieszkań dyrektorów Zakładów „Żelbet” i Roszarń w Ełku (woj. białostockie) oraz redakcji „Głosu Koszalińskiego” i „Delikatesów” w Koszalinie.

Za wrogą działalność propagandową zatrzymano 117 osób. Ponadto zatrzymano 12 osób za rabunki i niszczenie mienia państwowego. Wśród nich prokurator powiatowy w Koszalinie aresztował L. B., M. M. i B. P. (lat 20, 29 i 23). W czasie rewizji odebrano im również różne wyroby jubilerskie, zegarki i inne przedmioty pochodzące z rabunku mienia w dniu 15 XII br. w czasie zajść w Gdańsku. Ponadto zatrzymano J. P., D. K. i B. D. (lat 22, 23 i 20), podejrzane o współudział w tym rabunku.

W KP MO w Kozienicach (woj. kieleckie) zatrzymano Z. K. (lat 27), u którego zakwestionowano biżuterie i inne towary tekstylne, pochodzą­ce prawdopodobnie z rabunku na terenie Gdańska. Dochodzenie w toku.

Źródło: BEiA UOP, SPIS 154/14.

w: Grudzień 1970 w dokumentach MSW. Wybór, wstęp i opracowanie J. Eisler, Warszawa 2000, s. 77-81

[1] Ignacy Loga-Sowiński - członek Biura Politycznego i przewodniczący Centralnej Rady Związków Zawodowych.