Informacja dotycząca wydarzeń na terenie kraju z dnia 22 grudnia 1970 r.
Warszawa, dnia 22 grudnia 1970 r.
MINISTERSTWO
SPRAW WEWNĘTRZNYCH
GABINET MINISTRA
Tajne
Egz[emplarz] nr 100
INFORMACJA
dot[ycząca] wydarzeń na terenie kraju
W dniu 21 bm. w Stoczni im Warskiego w Szczecinie sytuacja strajkowa utrzymywała się od godzin rannych. Pikiety robotnicze pozostawały na stanowiskach. W okolicach stoczni zatrzymywano tramwaje i samochody, na których między innymi wypisywano hasła o treści: „Obywatele Szczecina strajk trwa nadal, popierajcie nasze żądania” i „Mimo zmian - strajkujemy nadal”. Przed Stocznią gromadziły się małe grupki ludności, szczególnie młodzieży.
Sytuacja strajkowa utrzymywała się ponadto: w Zarządzie Portu Szczecin, w Hucie Szczecin, w Zakładach Włókien Sztucznych „Wiskort”[1], w Zakładach Chemicznych „Police”, w Fabryce Urządzeń Elektronicznych, w Zakładach Papierniczych, w Szczecińskiej Fabryce Kabli, Fabryce Urządzeń Budowlanych „Hydroma”, w Fabryce Mechanizmów Samochodowych „Polmo”, w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym oraz Fabryce Narzędzi Szczecin-Dąbie.
Niezależnie od tego w wielu niniejszych przedsiębiorstwach odnotowano atmosferę solidarności ze stoczniowcami i poparcie ich żądań. Wyrazem tego były również ujawnione na terenie szeregu zakładów napisy i hasła solidaryzujące się ze stoczniowcami.
Załogi Szczecińskiego Zjednoczenia Budownictwa i Miejskiego Przedsiębiorstwa Oczyszczania wysunęły szereg żądań o charakterze ekonomicznym i politycznym. Dotyczą one m.in.:
- podwyższenia płac do poziomu zapewniającego dostateczny byt (MPO), podwyższenia płac o 30% (Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]);
- wypłacania 100% zasiłku chorobowego pracownikom fizycznym (MPO), 40-godzinny tydzień pracy (Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]);
- niewyciągania żadnych konsekwencji w stosunku do strajkujących (MPO i Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]) i wypłacenia uposażenia za dni strajku (Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]);
- usamodzielnienia Związków Zawodowych (MPO), roztoczenie większej opieki nad robotnikami ze strony Związków Zawodowych / Zjedn[oczenia] Bud[ownictwa]);
- wycofania z terenu miasta wojska i MO oraz powołania milicji robotniczej dla utrzymania porządku w mieście (Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]);
- opublikowania żądań w prasie (Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]).
Atmosfera organizowania strajków przeniosła się również na teren niektórych zakładów woj. szczecińskiego. I tak o godz. 10.00 zastrajkowali pracownicy Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Stargardzie [Szczecińskim], natomiast w m. Płonia (pow. Gryfino) zastrajkowały: Zakłady Przemysłu Budowlanego i Zakłady Sprzętu Maszynowego i Urządzeń Leśnych.
Odnotować należy, iż z niektórych zakładów Szczecina otrzymano sygnały o występującym wśród pracowników rozłamie, co do celowości i słuszności kontynuowania strajku i podtrzymania wysuniętych żądań i postulatów.
W godzinach wieczornych dnia 21 bm. opuściło Stocznię Szczecińską około 1500 pracowników (około 2000 osób przebywa nadal w Stoczni). Załogi Huty Szczecin i „Polmo” podjęły w dniu wczorajszym pracę, a Port Szczecin rozpocznie ją normalnie w dniu 22 bm. Robotnicy Portu w wyniku rozmów z przedstawicielami władz lokalnych zredukowali swoje żądania z 31 postulatów do 4:
- z chwilą przystąpienia do pracy zaniechanie restrykcji w stosunku do organizatorów strajku;
- przyznanie wszystkim dodatku za wysługę lat; wypłacenie normalnego wynagrodzenia za okres strajku;
- wprowadzenie zmian do układu zbiorowego, idących w kierunku zabezpieczenia normalnego wynagrodzenia za dni, w których mogą zdarzyć się ewentualne postoje w pracy.
W Zakładach Chemicznych „Police” zakończyły się rozmowy między komitetem strajkowym a przedstawicielami miejscowych władz, w wyniku których robotnikom postawiono ultimatum, iż w przypadku niepodjęcia pracy do godz. 6.00 dnia 22 bm. zostanie z nimi rozwiązana umowa o pracę i nastąpi nowy zaciąg pracowników. Komitet strajkowy w tej sprawie nie podjął decyzji, tłumacząc [się] koniecznością porozumienia się z załogą.
W dniu wczorajszym w godzinach rannych w zakładach „Polar” we Wrocławiu, na wydziale produkującym agregaty elektroniczne, zatrudniającym 120 pracowników, nastąpiła l -godzinna przerwa w pracy na tle zastrzeżeń i wątpliwości w sprawie norm pracy. Podobna przerwa miała miejsce we Wrocławskich Zakładach Wodomierzy.
Sytuacja w tych zakładach została rozładowana po wyjaśnieniach udzielonych przez dyrekcję, miejscowy aktyw i I sekretarza KW PZPR. Robotnicy przystąpili do pracy.
We Wrocławskich Zakładach Aparatury Spawalniczej „Aspa” (zakład zatrudnia 3000 pracowników) odbyło się zebranie delegatów z poszczególnych wydziałów (około 400 osób) z udziałem I sekretarza KW PZPR, na którym delegaci wysunęli m.in. następujące postulaty:
- obniżka cen albo podwyżka plac;
- wprowadzenie jednolitego systemu premiowania dla pracowników fizycznych i umysłowych;
- wstrzymania wprowadzenia bodźców ekonomicznych do czasu uregulowania spraw organizacyjnych w zakładzie.
Poza tym zakład pracował normalnie.
W Zakładach Mechanicznych „Zamech” w Elblągu wszystkie zmiany podjęły w dniu 21 bm. normalną pracę. W zakładach tych Komitetowi Zakładowemu PZPR przedłożono petycję, podpisaną przez kilkudziesięciu robotników wydziału turbin, zawierającą m.in. następujące żądania:
- uwolnienie aresztowanych oraz ukaranie winnych pastwienia się nad demonstrantami;
- odsunięcie spod wpływu partii wszystkich działaczy Związków Zawodowych, począwszy od najniższego szczebla;
- przedstawienie rzeczywistej sytuacji w kraju;
- podniesienie płac wszystkim pracownikom, a szczególnie nisko zarabiającym.
Ponadto petycja zawierała szereg żądań dotyczących wewnętrznych spraw zakładu.
W tych samych zakładach grupa pracowników odlewni w agresywnym tonie wypowiadała się, że wykopie zwłoki pochowanego robotnika i zaniesie je pod gmach KP PZPR. Z uwagi na możliwość spełnienia tej zapowiedzi wzmocniono patrole MO wokół cmentarza.
Na terenie pozostałych województw i innych miast kraju załogi zakładów podjęły normalną pracę.
W komentarzach [i] opiniach, zanotowanych po ogłoszeniu uchwał VII Plenum KC PZPR, wyrażana jest ogólna aprobata zmian dokonanych w składzie Biura Politycznego i Sekretariatu KC. Komentarze cechuje rozwaga i przekonanie, że zmiany w kierownictwie partyjnym stwarzają gwarancję stabilizacji w kraju i możliwość realizacji postulatów robotników. W dyskusjach podnosi się szczególnie zapowiedź rozpatrzenia sytuacji rodzin o najniższym uposażeniu i wielodzietnych. W szeregu przypadków w dyskusjach przewija się postulat objęcia podwyżką szerszego kręgu pracowników.
Powyższa ocena zmian kadrowych w kierownictwie partyjnym jest charakterystyczna dla zdecydowanej większości załóg poważniejszych zakładów pracy. Podobnie pozytywnie przyjęte zostały uchwały VII Plenum KC przez wiele innych środowisk w naszym kraju, m.in. twórczych, naukowych, akademickich oraz przez znaczną część kleru.
W wielu zakładach pracy (w Białymstoku, m. Warszawie, Krakowie, Gdańsku - m.in. w Stoczni Remontowej) podejmowane są przez robotników inicjatywy, zmierzające do odrobienia strat powstałych w wyniku przerw w pracy.
Na tle nowego składu kierownictwa partii występują rozważania na temat zmian, jakie nastąpią na najwyższych stanowiskach państwowych - przewodniczącego Rady Państwa i prezesa Rady Ministrów. Wymieniane są tu kandydatury towarzyszy: Cyrankiewicza[2], Moczara[3], Kociołka, Jaroszewicza[4].
W dalszym ciągu notuje się krytyczne uwagi pod adresem towarzyszy: Cyrankiewicza i Logi-Sowińskiego. Z racji zajmowanych przez nich stanowisk - prezesa Rady Ministrów i przewodniczącego CRZZ - czyni ich się odpowiedzialnymi za wytworzoną sytuację. Jednocześnie wyrażana jest opinia, że pełnienie funkcji prezesa Rady Ministrów przez tow. Cyrankiewicza ma na celu niepogarszanie sytuacji Polski na arenie międzynarodowej, a zwłaszcza w kontekście układu Polska - NRF.
Wśród załóg robotniczych bardzo negatywnie oceniana jest osoba i działalność tow. Jaszczuka[5]. Przedmiotem szczególnego niezadowolenia jest system bodźców materialnego zainteresowania, za który czyni się go odpowiedzialnym. Powszechne są głosy, że wprowadzenie tego systemu zostanie wstrzymane.
* * *
W dniu 21 XII oraz do godz. 5.00 dnia 22 bm. na terenie kraju ujawniono 4 ulotki o treści antypartyjnej Pruszcz Pomorski - 2 oraz Skarżysko Kamienna i Gomunice (pow. Radomsko, woj. Łódź) - po l.
Ponadto ujawniono 18 wrogich napisów (Szprotawa - 4, Gomunice, pow. Radomsko - 3, Krasne, pow. Rzeszów - 2, Skarżysko Kamienna - l, Mrągowo - l, Huta Mała Panew - l, Brzeg, woj. Opole - l, Otym, pow. Nowa Sól - 3). Treść ich skierowana była przeciwko niektórym byłym członkom BP - ostatnio wyprowadzonym z niego.
W Gnieźnie na murze cmentarza ujawniono wykonany farbą olejną napis o treści skierowanej przeciwko osobie premiera PRL, W nocy 22 XII w tunelu stacji PKP Ursus ujawniono napis wykonany farbą olejną „Robotnicy, nie dopuśćmy do nędzy”.
W Szczecinie ujawniono 4 napisy wyrażające solidarność z załogą stoczni.
W tym samym czasie znaleziono 2 ulotki o treści popierającej zmiany w składzie Biura Politycznego KC (Lublin i Jaworzno).
W Płocku, Wałbrzychu, Żarach pojawiły się napisy aprobujące zmiany w kierownictwie partii. W Wałbrzychu na kilku budynkach wypisano olejną farbą lub kredą „Niech żyje PZPR i tow. Gierek”, a w Płocku „Moczar, Szydlak, Gierek – brawo”.
W dniu 20 bm. w Zielonej Górze aresztowano 2 osoby za nawoływanie do zbiegowiska i zakłócania porządku publicznego, natomiast w dniu 21 bm. w Bydgoszczy zatrzymano l osobę za posiadanie plakatu o wrogiej treści.
Źródło: BEiA UOP, SPIS 154/14.
Informacja dotycząca aktualnej sytuacji w kraju [z dnia 22 grudnia 1970 r.]
w: Grudzień 1970 w dokumentach MSW. Wybór, wstęp i opracowanie J. Eisler, Warszawa 2000, s.92-97
[1] Błąd: powinno być „Wiskord”.
[2] Józef Cyrankiewicz - prezes Rady Ministrów, od 23 grudnia przewodniczący Rady Państwa.
[3] Gen. Mieczysław Moczar - zastępca członka Biura Politycznego, sekretarz KC PZPR odpowiedzialny za sprawy wojska i aparatu bezpieczeństwa.
[4] Gen. Piotr Jaroszewicz - zastępca członka Biura Politycznego i wicepremier, od 20 grudnia członek Biura Politycznego, od 23 grudnia prezes Rady Ministrów.
[5] Bolesław Jaszczuk - do 20 grudnia członek Biura Politycznego, sekretarz KC PZPR odpowiedzialny za politykę gospodarczą.


Materiały 
