Warszawa, dnia 22 grudnia 1970 r.

MINISTERSTWO

SPRAW WEWNĘTRZNYCH

GABINET MINISTRA

Tajne

Egz[emplarz] nr 100

INFORMACJA

dot[ycząca] wydarzeń na terenie kraju

W dniu 21 bm. w Stoczni im Warskiego w Szczecinie sytuacja straj­kowa utrzymywała się od godzin rannych. Pikiety robotnicze pozostawa­ły na stanowiskach. W okolicach stoczni zatrzymywano tramwaje i sa­mochody, na których między innymi wypisywano hasła o treści: „Oby­watele Szczecina strajk trwa nadal, popierajcie nasze żądania” i „Mimo zmian - strajkujemy nadal”. Przed Stocznią gromadziły się małe grupki ludności, szczególnie młodzieży.

Sytuacja strajkowa utrzymywała się ponadto: w Zarządzie Portu Szcze­cin, w Hucie Szczecin, w Zakładach Włókien Sztucznych „Wiskort”[1], w Za­kładach Chemicznych „Police”, w Fabryce Urządzeń Elektronicznych, w Zakładach Papierniczych, w Szczecińskiej Fabryce Kabli, Fabryce Urządzeń Budowlanych „Hydroma”, w Fabryce Mechanizmów Samochodowych „Polmo”, w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym oraz Fabryce Narzędzi Szczecin-Dąbie.

Niezależnie od tego w wielu niniejszych przedsiębiorstwach odnoto­wano atmosferę solidarności ze stoczniowcami i poparcie ich żądań. Wyrazem tego były również ujawnione na terenie szeregu zakładów na­pisy i hasła solidaryzujące się ze stoczniowcami.

Załogi Szczecińskiego Zjednoczenia Budownictwa i Miejskiego Przed­siębiorstwa Oczyszczania wysunęły szereg żądań o charakterze ekono­micznym i politycznym. Dotyczą one m.in.:

- podwyższenia płac do poziomu zapewniającego dostateczny byt (MPO), podwyższenia płac o 30% (Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]);

- wypłacania 100% zasiłku chorobowego pracownikom fizycznym (MPO), 40-godzinny tydzień pracy (Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]);

- niewyciągania żadnych konsekwencji w stosunku do strajkujących (MPO i Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]) i wypłacenia uposażenia za dni strajku (Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]);

- usamodzielnienia Związków Zawodowych (MPO), roztoczenie więk­szej opieki nad robotnikami ze strony Związków Zawodowych / Zjedn[oczenia] Bud[ownictwa]);

- wycofania z terenu miasta wojska i MO oraz powołania milicji ro­botniczej dla utrzymania porządku w mieście (Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]);

- opublikowania żądań w prasie (Zjedn[oczenie] Bud[ownictwa]).

Atmosfera organizowania strajków przeniosła się również na teren niektórych zakładów woj. szczecińskiego. I tak o godz. 10.00 zastrajkowali pracownicy Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Stargar­dzie [Szczecińskim], natomiast w m. Płonia (pow. Gryfino) zastrajkowały: Zakłady Przemysłu Budowlanego i Zakłady Sprzętu Maszynowego i Urządzeń Leśnych.

Odnotować należy, iż z niektórych zakładów Szczecina otrzymano sygnały o występującym wśród pracowników rozłamie, co do celowości i słuszności kontynuowania strajku i podtrzymania wysuniętych żądań i postulatów.

W godzinach wieczornych dnia 21 bm. opuściło Stocznię Szczeciń­ską około 1500 pracowników (około 2000 osób przebywa nadal w Stocz­ni). Załogi Huty Szczecin i „Polmo” podjęły w dniu wczorajszym pracę, a Port Szczecin rozpocznie ją normalnie w dniu 22 bm. Robotnicy Portu w wyniku rozmów z przedstawicielami władz lokalnych zredukowali swoje żądania z 31 postulatów do 4:

- z chwilą przystąpienia do pracy zaniechanie restrykcji w stosunku do organizatorów strajku;

- przyznanie wszystkim dodatku za wysługę lat; wypłacenie normal­nego wynagrodzenia za okres strajku;

- wprowadzenie zmian do układu zbiorowego, idących w kierunku zabezpieczenia normalnego wynagrodzenia za dni, w których mogą zda­rzyć się ewentualne postoje w pracy.

W Zakładach Chemicznych „Police” zakończyły się rozmowy między komitetem strajkowym a przedstawicielami miejscowych władz, w wyniku których robotnikom postawiono ultimatum, iż w przypadku niepodjęcia pracy do godz. 6.00 dnia 22 bm. zostanie z nimi rozwiązana umowa o pracę i nastąpi nowy zaciąg pracowników. Komitet strajkowy w tej sprawie nie podjął decyzji, tłumacząc [się] koniecznością porozumienia się z załogą.

W dniu wczorajszym w godzinach rannych w zakładach „Polar” we Wrocławiu, na wydziale produkującym agregaty elektroniczne, zatrud­niającym 120 pracowników, nastąpiła l -godzinna przerwa w pracy na tle zastrzeżeń i wątpliwości w sprawie norm pracy. Podobna przerwa miała miejsce we Wrocławskich Zakładach Wodomierzy.

Sytuacja w tych zakładach została rozładowana po wyjaśnieniach udzielonych przez dyrekcję, miejscowy aktyw i I sekretarza KW PZPR. Robotnicy przystąpili do pracy.

We Wrocławskich Zakładach Aparatury Spawalniczej „Aspa” (zakład zatrudnia 3000 pracowników) odbyło się zebranie delegatów z poszcze­gólnych wydziałów (około 400 osób) z udziałem I sekretarza KW PZPR, na którym delegaci wysunęli m.in. następujące postulaty:

- obniżka cen albo podwyżka plac;

- wprowadzenie jednolitego systemu premiowania dla pracowników fizycznych i umysłowych;

- wstrzymania wprowadzenia bodźców ekonomicznych do czasu ure­gulowania spraw organizacyjnych w zakładzie.

Poza tym zakład pracował normalnie.

W Zakładach Mechanicznych „Zamech” w Elblągu wszystkie zmiany podjęły w dniu 21 bm. normalną pracę. W zakładach tych Komitetowi Zakładowemu PZPR przedłożono petycję, podpisaną przez kilkudziesię­ciu robotników wydziału turbin, zawierającą m.in. następujące żądania:

- uwolnienie aresztowanych oraz ukaranie winnych pastwienia się nad demonstrantami;

- odsunięcie spod wpływu partii wszystkich działaczy Związków Zawodowych, począwszy od najniższego szczebla;

- przedstawienie rzeczywistej sytuacji w kraju;

- podniesienie płac wszystkim pracownikom, a szczególnie nisko za­rabiającym.

Ponadto petycja zawierała szereg żądań dotyczących wewnętrznych spraw zakładu.

W tych samych zakładach grupa pracowników odlewni w agresyw­nym tonie wypowiadała się, że wykopie zwłoki pochowanego robotnika i zaniesie je pod gmach KP PZPR. Z uwagi na możliwość spełnienia tej zapowiedzi wzmocniono patrole MO wokół cmentarza.

Na terenie pozostałych województw i innych miast kraju załogi za­kładów podjęły normalną pracę.

W komentarzach [i] opiniach, zanotowanych po ogłoszeniu uchwał VII Plenum KC PZPR, wyrażana jest ogólna aprobata zmian dokonanych w składzie Biura Politycznego i Sekretariatu KC. Komentarze cechuje rozwaga i przekonanie, że zmiany w kierownictwie partyjnym stwarzają gwarancję stabilizacji w kraju i możliwość realizacji postulatów robotników. W dyskusjach podnosi się szczególnie zapowiedź rozpatrzenia sy­tuacji rodzin o najniższym uposażeniu i wielodzietnych. W szeregu przy­padków w dyskusjach przewija się postulat objęcia podwyżką szerszego kręgu pracowników.

Powyższa ocena zmian kadrowych w kierownictwie partyjnym jest charakterystyczna dla zdecydowanej większości załóg poważniejszych zakładów pracy. Podobnie pozytywnie przyjęte zostały uchwały VII Ple­num KC przez wiele innych środowisk w naszym kraju, m.in. twórczych, naukowych, akademickich oraz przez znaczną część kleru.

W wielu zakładach pracy (w Białymstoku, m. Warszawie, Krakowie, Gdańsku - m.in. w Stoczni Remontowej) podejmowane są przez robotni­ków inicjatywy, zmierzające do odrobienia strat powstałych w wyniku przerw w pracy.

Na tle nowego składu kierownictwa partii występują rozważania na temat zmian, jakie nastąpią na najwyższych stanowiskach państwowych - przewodniczącego Rady Państwa i prezesa Rady Ministrów. Wymie­niane są tu kandydatury towarzyszy: Cyrankiewicza[2], Moczara[3], Kocioł­ka, Jaroszewicza[4].

W dalszym ciągu notuje się krytyczne uwagi pod adresem towarzy­szy: Cyrankiewicza i Logi-Sowińskiego. Z racji zajmowanych przez nich stanowisk - prezesa Rady Ministrów i przewodniczącego CRZZ - czyni ich się odpowiedzialnymi za wytworzoną sytuację. Jednocześnie wyra­żana jest opinia, że pełnienie funkcji prezesa Rady Ministrów przez tow. Cyrankiewicza ma na celu niepogarszanie sytuacji Polski na arenie mię­dzynarodowej, a zwłaszcza w kontekście układu Polska - NRF.

Wśród załóg robotniczych bardzo negatywnie oceniana jest osoba i działalność tow. Jaszczuka[5]. Przedmiotem szczególnego niezadowole­nia jest system bodźców materialnego zainteresowania, za który czyni się go odpowiedzialnym. Powszechne są głosy, że wprowadzenie tego syste­mu zostanie wstrzymane.

* * *

W dniu 21 XII oraz do godz. 5.00 dnia 22 bm. na terenie kraju ujaw­niono 4 ulotki o treści antypartyjnej Pruszcz Pomorski - 2 oraz Skarży­sko Kamienna i Gomunice (pow. Radomsko, woj. Łódź) - po l.

Ponadto ujawniono 18 wrogich napisów (Szprotawa - 4, Gomunice, pow. Radomsko - 3, Krasne, pow. Rzeszów - 2, Skarżysko Kamienna - l, Mrągowo - l, Huta Mała Panew - l, Brzeg, woj. Opole - l, Otym, pow. Nowa Sól - 3). Treść ich skierowana była przeciwko niektórym byłym członkom BP - ostatnio wyprowadzonym z niego.

W Gnieźnie na murze cmentarza ujawniono wykonany farbą olejną napis o treści skierowanej przeciwko osobie premiera PRL, W nocy 22 XII w tunelu stacji PKP Ursus ujawniono napis wykonany farbą olejną „Robotnicy, nie dopuśćmy do nędzy”.

W Szczecinie ujawniono 4 napisy wyrażające solidarność z załogą stoczni.

W tym samym czasie znaleziono 2 ulotki o treści popierającej zmiany w składzie Biura Politycznego KC (Lublin i Jaworzno).

W Płocku, Wałbrzychu, Żarach pojawiły się napisy aprobujące zmia­ny w kierownictwie partii. W Wałbrzychu na kilku budynkach wypisano olejną farbą lub kredą „Niech żyje PZPR i tow. Gierek”, a w Płocku „Mo­czar, Szydlak, Gierek – brawo”.

W dniu 20 bm. w Zielonej Górze aresztowano 2 osoby za nawoły­wanie do zbiegowiska i zakłócania porządku publicznego, natomiast w dniu 21 bm. w Bydgoszczy zatrzymano l osobę za posiadanie plakatu o wrogiej treści.

Źródło: BEiA UOP, SPIS 154/14.

Informacja dotycząca aktualnej sytuacji w kraju [z dnia 22 grudnia 1970 r.]
w: Grudzień 1970 w dokumentach MSW. Wybór, wstęp i opracowanie J. Eisler, Warszawa 2000, s.92-97

[1] Błąd: powinno być „Wiskord”.

[2] Józef Cyrankiewicz - prezes Rady Ministrów, od 23 grudnia przewodniczący Rady Państwa.

[3] Gen. Mieczysław Moczar - zastępca członka Biura Politycznego, sekretarz KC PZPR odpowiedzialny za sprawy wojska i aparatu bezpieczeństwa.

[4] Gen. Piotr Jaroszewicz - zastępca członka Biura Politycznego i wicepremier, od 20 grudnia członek Biura Politycznego, od 23 grudnia prezes Rady Ministrów.

[5] Bolesław Jaszczuk - do 20 grudnia członek Biura Politycznego, sekretarz KC PZPR odpowiedzialny za politykę gospodarczą.