Idea Centrum – nowej części Muzeum Narodowego w Szczecinie jest spełnieniem pragnień współczesnych szczecinian utworzenia miejsca debat i unaocznienia własnych, niełatwych dziejów.

 DROGA

W czasach Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej Szczecin zdawał się być miastem bez historii. Świadectwa dawnej przeszłości nie dawały się wpisać w oficjalny schemat „ziem odzyskanych”. Zabytki Szczecina – gotyckie kościoły, barokowe bramy, monumentalne Wały Chrobrego – znajdowały się w historycznej próżni, nie zakotwiczone w żadnej pamięci historycznej polskich mieszkańców. Pamięć zaś historii polskiej po 1945 roku była pamięcią ukrywaną, bo ujawniała przede wszystkim to, że tu przyszliśmy a nie wróciliśmy. Była pamięcią odmienną od oficjalnej wizji społeczeństwa socjalistycznego entuzjastycznie zagospodarowującego utracone ziemie. Przełom nastąpił w roku 1989, kiedy zainteresowania niemiecką historią Szczecina i przemilczeniami historii polskiej wybuchły z siłą eksplozji.

Pierwsze lata reform ustrojowych nie ujawniały jedynemu Muzeum Narodowemu w Szczecinie zmiany perspektywy, która unaoczniłaby nowy sposób patrzenia na dzieje najnowsze. Dopiero pod koniec lat 90-tych w Muzeum zaczęto pracować nad wystawą obrazującą problem wysiedlenia ludności niemieckiej i przybycia polskiej. Została zrealizowana pod nazwą „Ojczyzna wielu” w 2002r. W 2005 zastąpiła ją ekspozycja „Codzienność historii” – pierwsza próba opowieści o całej historii Pomorza Zachodniego w jej złożoności, ukazująca wysiłek w zagospodarowaniu Pomorza przez przybyłych Polaków z dramatycznymi epizodami i zwrotami. Po zamknięciu „Codzienności historii” otwarto w Ratuszu wystawę stałą: „Hans Stettiner i Jan Szczeciński” ukazującą codzienne życie mieszkańców Szczecina w XX wieku – Niemców i Polaków. Brakowało jednak rozległej przestrzeni na zobrazowanie historii polskiej Pomorza w jej złożoności.

Trzy lata temu pojawił się pomysł dziennikarki szczecińskiej Agnieszki Kuchcińskiej-Kurcz, aby w Szczecinie utworzyć „muzeum przełomów” – miejsce spotkań i dyskusji na tematy dotyczące najnowszej historii miasta, Polski i Europy, oraz stałej wystawy która upamiętniła  przede wszystkim wydarzenia wcześniej przemilczane, wpisane w narrację „społeczeństwo oporu” przeciwko władzy ludowej.

Pomysł stał się przedmiotem długiej debaty na temat jego instytucjonalnego kształtu. Ostatecznie w latach 2008-2009, w wyniku porozumienia władz miejskich i wojewódzkich, zdecydowano połączyć potencjał dwu samorządów, i wybudować na pl. Solidarności obiekt komunikacji historycznej Centrum Dialogu „Przełomy”. W ten sposób dążenia Muzeum do zbudowania stałej wystawy historii najnowszej i inicjatywa społeczna znalazły wspólną drogę urzeczywistnienia. 

 CEL

Centrum będzie miejscem opowieści budującej tożsamość mieszkańców Pomorza Zachodniego- opowieści o tym, jak po II wojnie, wskutek decyzji międzynarodowych, doszło tu do wymiany ludności. Dawni mieszkańcy wyjechali, lub zostali wysiedleni. Ci, którzy tu przyjechali lub zostali przywiezieni, byli okaleczeni przez koszmar wojny, deportacje, obozy koncentracyjne, tułaczkę, okupacyjną nędzę.. Dopiero po latach wielu z nich przyznało, że bardzo długo czuli się obco i nieswojo, a właśnie tu musieli budować swoją małą ojczyznę, bo do poprzedniej nie mogli powrócić.

Wydawało się że w nowej, ludowej Polsce, na Pomorzu Zachodnim, powstanie społeczeństwo, które, oderwane od swych korzeni, zintegruje się z władzą ludową wokół projektu socjalistycznej utopii. Ale w godzinach próby właśnie tu, pozornie obcy sobie ludzie, umieli razem powiedzieć komunistycznej władzy ,,nie”. Polskie przemiany datują się od Grudnia 1970 r., przez Sierpień ’80 po przełom ustrojowy w 1989 r., w wyniku którego zmieniła się Europa i zniknęła żelazna kurtyna przez lata dzieląca kontynent. W tych wszystkich wydarzeniach Szczecin uczestniczył, a jego mieszkańcy płacili najwyższą cenę.

 Celem CDP jest przypominanie i utrwalanie historii politycznych i społecznych przełomów Szczecina, bo wiele jej epizodów nie istnieje w powszechnej świadomości. Nie będzie to opowieść tylko o tym, co było wielkie – prawdziwa historia to również opowieść o ludzkich wyborach, dobrych i gorszych. Będzie to przestrzeń debaty ludzi o różnych poglądach, i różnej pamięci, niekonwencjonalnych projektów edukacyjnych, a także wykorzystanie najnowszych środków przekazu i technik multimedialnych przy tworzeniu wystawy.