Archiwum Państwowe w Szczecinie udostęniło nam elektroniczną wersję wystawy nt. wywiadu Armii Krajowej na Pomorzu Zachodnim w okresie II wojny światowej. Wystawa była prezentowana w Szczecinie i Mięzyzdrojach, a w ciągu najbliższych tygodni trafi do ośrodków kultury i szkół w różnych miejscowościach województwa Zachodniopomorskiego.

Armia Krajowa była największą strukturą konspiracyjną działającą w czasie drugiej wojny światowej w państwach okupowanej przez Niemcy Europy. Jednym z elementów jej aktywności była szeroko pojęta działalność wywiadowcza, którą bezpośrednio prowadził, wchodzący w skład KG AK, Oddział II Informacyjno-Wywiadowczy.

Jednostką, która odpowiadała za zdobywanie informacji na "kierunku zachodnim", była Ekspozytura "Lombard". Do niej spływały informacje zdobywane przez działające na terenie Pomorza komórki Bałtyk 1, 2, 3, m.in. o ośrodku badawczym i fabryce broni rakietowej w Peenemünde, zakładach benzyny syntetycznej w Policach, fabrykach produkujących samoloty Focke-Wulf oraz stoczniach remontujących niemieckie okręty wojenne.

Jednym z najbardziej znanych pracowników Oddziału II był Kazimierz Leski ps. "Bradl", który w wojnie obronnej 1939 r. był pilotem 1 pułku lotniczego, a następnie włączył się w działalność konspiracyjną ZWZ i II Oddziału KG AK. Od stycznia 1942 r. był kierownikiem Referatu 997. W przebraniu niemieckiego generała wojsk technicznych von Hellmana oraz gen. Karla Leopolda Jansena podróżował po Niemczech i Francji, zdobywając m.in. plany fragmentu umocnień Wału Atlantyckiego. W czasie Powstania Warszawskiego dowodził kompanią w Batalionie "Miłosz". Był m.in. szefem sztabu Obszaru Zachodniego AK, a następnie Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. Po wojnie podjął pracę w Stoczni Gdańskiej, jednocześnie kontynuując działalność konspiracyjną, za co w procesie I Komendy WIN skazano go na 12 lat więzienia. Od 1989 r. pełnił funkcję prezesa Związku Powstańców Warszawskich. Odznaczony został m.in. Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari i trzykrotnie Krzyżem Walecznych. Zmarł w Warszawie, w 2000 r.

Wszystkie materiały prezentowane w ramach tej wystawy pochodzą z zasobu Archiwum Akt Nowych w Warszawie, które zgromadziło ponad 220 tys. dokumentów Polskiego Państwa Podziemnego z lat 1939–1945 stanowiących część polskiego dziedzictwa narodowego.

Oprac. Mariusz Olczak (Archiwum Akt Nowych w Warszawie)

Więcej w galerii...

Pionierzy Szczecina. Kim oni są? Jacy byli, kiedy tu przyjechali? Jaki był ich Szczecin?

Wystawa „Ocalić od zapomnienia” to zbiór 19 fotografii przedstawiających polskich osadników na ziemiach szczecińskich, którzy przyjechali w 1945 r. Zdjęcia wykonane przez Arkadiusza Piętaka, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu, są wzbogacone reportażami o losach bohaterów zdjęć autorstwa Gabrieli Wiatr, wieloletniej szczecińskiej dziennikarki. Pionierzy Szczecina. Kim oni są? Jacy byli, kiedy tu przyjechali? Jaki był ich Szczecin? Wystawa „Ocalić od zapomnienia” to zbiór 19 fotografii przedstawiających polskich osadników na ziemiach szczecińskich, którzy przyjechali w 1945 r.

Zdjęcia wykonane przez Arkadiusza Piętaka, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu, są wzbogacone reportażami o losach bohaterów zdjęć

Imponująca kolekcja zajęć z różnych miejsc: kopalnia łupków bitumicznych, fabryka benzyny, poczta, wodociągi,huta, budownictwo, baza rybacka „Kaszuby” (ta sama, z której maszt stoi u wlotu na Trasę Zamkową). Pożółkłe kadry wspomnień Alojzego Galasa. Nie bał się zmian, nie bał się też ciężkiej pracy. Przed wojną był w Holandii, w czasie wojny w Estonii, po wojnie w Szczecinie. Pracował jako rybak, więc zawinął do niejednego portu na świecie. Na kanwie jego historii można napisać scenariusz filmu przygodowego. Bogatych przeżyć można mu pozazdrościć, gdyby nie fakt, że pan Alojzy – jak wielu Pionierów – losu sobie nie wybierał…

Czasem o życiu ludzkim decyduje splot przypadków. Tak było z Anną Jabłońską, która w październiku 1945 r. przyjechała do Szczecina za namową koleżanki. Koleżanka przyjechała tu do brata, który wracając z robót w Niemczech, zatrzymał się w Śmerdnicy.

A kiedy obie udały się do Śmerdnicy, trafiła się bryczka. Bryczką jechało kilku polskich wojskowych, wśród nich jeden bardzo miły. Zagadywał do Anny, potem odwiedzał i długo nie zwlekając, zapytał: Jedziemy dać na zapowiedzi. Zechcesz mnie? Choć znała go ledwie półtora miesiąca – zechciała.

Stanisławów niedaleko Lwowa. Zaczyna się niewesoło. Kilkunastoletnia Anna ucieka przed potwornym głodem. Dotkliwa bieda nie dawała szans na przeżycie. Gdzie może pojechać dziewczyna, dla której całym światem jest rodzinna wioska? Jedynym „ratunkiem” okazało się zgłoszenie się na roboty do Niemiec. Po wojnie dowiedziała się, że Polaków z jej rodzinnych stron wywieziono na Sybir. Trafiła do Szczecina. Została.